پایگاه پیشگیری و مبارزه با بیماریها

اوريون يک عفونت واگيرداراست که باعث تورم غدد بزاقي در ناحيه زيرين و بالايي استخوان فک پايين مي گردد .. يکي از سه زوج غدد بزاقي پائين و جلوي گوشها قرار دارند. در صورت ابتلا به اين بيماري يک يا هر دو غده بناگوشي متورم مي گردد. اوريون تا قبل از کشف واکسن در سال 1967 ميلادي شايع بود. قبل از کشف واکسن سالانه 200000 مورد بيماري اوريون در امريکا رخ مي داد. بعد از کشف واکسن تعداد بيماران به طور قابل ملاحظه اي کاهش يافت و امروزه به کمتر از 300 مورد در سال رسيده است. اوريون هنوز يکي از شايعترين بيماري ها در برخي نقاط جهان مي باشد. بنابراين پيشگيري ضروري مي باشد. اوريون بيشتر در سنين پنج تا پانزده سالگي ايجاد مي شود اما اشخاص حساس مي توانند در هر سني به آن مبتلا شوند . بيشتر نوزادان داراي پادتن هاي مادري بوده و تا چند ماه پس از تولد ،‌در برابر بيماري مصونيت دارند . اوريون در فصل هاي بهار و تابستان روي مي دهد . استفاده از واکسن و يا يک بار مبتلا شدن به بيماري ، براي فرد مصونيت دائمي ايجاد مي کند .      

علت بيماري

ويروسي به نام پاراميگزو ويروس عامل اين بيماري است . ويروس مزبور در ناحيه بيني ، حلق ، دهان و غدد بزاقي شخص بيمار زندگي مي کند و از طريق عطسه و سرفه در هوا پخش مي گردد . اين ذرات سپس توسط افراد سالم استنشاق شده و باعث بيماري مي شود . بزاق کودک بيمار ، موجب آلودگي اسباب بازي ها شده و انتقال بيماري را آسان تر مي سازد.

ويروس تنفس شده ، به سرعت در غدد بزاقي جايگير شده و شروع به تکثير مي کند . در پي رشد ويروس ،‌غدد بزاقي نيز بزرگ مي شوند . ويروس همچنين وارد جريان خود شده و در سراسر بدن پخش مي شود .

حضور ويروس در بزاق ،‌ بيني و گلوي شخص بيمار ، از شش روز پيش از بزرگ شدن غدد بزاقي آغاز مي شود و تا نه روز پس از آن ادامه مي يابد ، به همين دليل است که کودک تا ده روز پس از آغاز تورم گلو ، نبايد به مدرسه برود .

نشانه هاي بيماري

حدود سي درصد از کودکان بيمار هيچ نشانه آشکاري ندارند . اين نوع موارد را اوريون تحت درمانگاهي يا بدون نشانه مي نامند . علائم بيماري حدود هجده روز پس از آلوده شدن ، به صورت تب ، سردرد و از دست دادن اشتها ظاهر مي شود . گاهي اوقات ۲۵ روز طول مي کشد تا سرفه ناشي از بيماري آشکار گردد .

درد ،‌ بي قراري و تورم يکي از غدد بزاقي ، نشانه هايي هستند که ۲۴ ساعت پس از پديد آمدن نخستين علائم بيماري مطرح مي شوند . به طور معمول يک يا هر دو غده بزاقي بناگوش درگير مي شوند . اين غدد در بالاي استخوان فک پايين و در جلو گوش ها قرار دارند . ساير غدد بزاقي در پايين فک پاييني هستند .

درد غدد بزاقي به هنگام جويدن غذا يا نوشيدن آب ميوه افزايش مي يابد . غدد به هر گونه لمسي حساس هستند و در صورتي که تورم در بيشترين حد خود باشد ، درجه حرارت بدن تا ۶/۳۸ الي ۳۹ درجه افزايش مي يابد . در مدت يک هفته ،‌از ميزان درد و تورم کاسته مي شود ، هر چند ممکن است ساير غدد بزاقي نيز متورم شوند .

عفونت هاي ثانويه

اوريون در مواردي انگشت شمار موجب ناراحتي هاي ثانويه مي شود ، حتي اگر تورم غدد بزاقي قابل ملاحظه نباشد .

چند هفته پس از تورم غدد ،‌علائمي چون سردرد ، تب ، خواب آلودگي و سفت شدن گردن در برخي کودکان آغاز مي شود . اين علائم ممکن است نشانه مننژيت مغزي باشد . براي تشخيص بيماري و نمونه گيري از مايع نخاع ، بايد بيمار را در بيمارستان بستري نمود . خوشبختانه بيشتر کودکان بدون استفاده از آنتي بيوتيک بهبود مي يابند .

حدود ۲۵ درصد از پسران مبتلا به اوريون به ناراحتي هاي ثانويه اي مانند التهاب بيضه ها دچار مي شوند که يک هفته پس از آغاز بيماري روي مي دهد . به طور معمول يکي از بيضه ها متورم و قرمز و دردناک مي گردد . در موارد بسيار اندکي اين عارضه موجب عقيم شدن فرد مي شود . پس از بهبود يافتن بيمار ، ممکن است قدرت باروري او تغيير نکند .

التهاب پانکراس  از ديگر ناراحتي هاي ثانويه اي است که هفت روز پس از آغازبيماري روي مي دهد . در چنين مواردي علائمي چون دل درد ، تهوع و استفراغ مشاهده مي شود . اين بيماران نيز پس از چند هفته به طور کامل بهبود مي يابند .

. در صورت وجود علائم ، آنها دو تا سه هفته بعد از تماس با ويروس رخ مي دهند. علائم عبارتند از :

-   تورم و درد غدد بزاقي در يک يا هر دو طرف صورت

-   جويدن و بلعيدن دردناک

-   تب

-   ضعف و خستگي

-  درد و تورم بيضه ها                  -علامت اوليه اوريون تورم غدد لنفاوي است که منجر به تورم گونه ها مي گرد

 علل

علت بيماري ويروس اوريون مي باشد که به راحتي از فردي به فرد ديگر منتقل مي شود. در صورتي که شما نسبت به بيماري ايمن نباشيد  يا تنفس قطرات بزاق فرد آلوده در اثر عطسه يا سرفه مبتلا خواهيد شد. همچنين استفاده مشترک از لوازم شخصي فرد آلوده منجر به انتقال بيماري مي شود.
·                                        

 زمان نياز به درمان :   در صورت شک به ابتلا به بيماري اوريون در خود یا فرزندتان به پزشک مراجعه نمائید. غدد متورم و یا یک تب می تواند نشانگر لوزه ملتهب یا انسداد در غدد بزاقی باشد. دیگر ویروس های نادر با عفونت غدد بناگوشی می تواند بیماری شبه اوریون ایجاد نمایند.

 

دوره نهفتگی طولانی مدتی دارد که به طور متوسط 14-21 روز طول می کشد.
 غربالگری و تشخیص  :در صورت شک به اوریون یک کشت ویروسی یا تست خونی سرولوژیک لازم است. این تست خونی آنتی بادی علیه اویون را شناسایی که نشانگر عفونت اخیر یا قبلی با اوریون می باشد.

عوارض :عوارض اویون بالقوه خطرناک و نادر هستند و شامل :

-   التهاب بیضه ها

تورم یک یا هر دو بیضه دردناک است ولی به ندرت منجر به عقیمی می گردد.

- التهاب پانکراس ( لوزالمعده)

علائم التهاب لوزالمعده شامل درد در قسمت فوقانی شکم ، تهوع و استفراغ می باشد.

-   التهاب مغزی

التهاب مغزی می تواند منجر به مشکلات عصبی و تهدید کننده حیات گردد. اگر چه مشکل جدی است ولی به ندرت اتفاق می افتد.

- التهاب مننژ

التهاب مننژ به التهاب یا عفونت پرده ها و مایع اطراف مغز و نخاع اطلاق می گردد. این مشکل از طریق انتشار ویورس از طریق جریان خون مغزی رخ می دهد و سیستم عصبی مرکزی را درگیر
می نماید. التهاب مننژ نیز از عوارض نادر اوریون می باشد.

-   التهاب تخمدان ها

درد در پائین شکم زنان می تواند از علائم این عارضه بوده ولی منجر به ناباروری نمی گردد.

-   کاهش شنوایی

در موارد کمی اوریون منجر به کاهش شنوایی دائم یا موقتی در یک یا هر دو گوش می شود.

 

 درمان

به علت عامل ویروسی بیماری، آنتی بیوتیک در درمان کارایی ندارد. مشابه سایر بیماری های ویروسی، عفونت اوریون باید دوره خود را طی نماید. خوشبختانه بسیاری از کودکان و بزرگسالان بعد از دو هفته بدون ایجاد عارضه ای بهبود یابند.

دوري جستن از غذاها و آشاميدني هايي چون آب پرتقال و غذاهاي سخت که موجب تشديد درد مي شوند ؛

تجويز استامينوفن براي کاهش درد و تب ؛

توصيه به دور نگهداشتن کودک از مدرسه و فعاليت هاي دسته جمعي تا نه روز پس از شروع تورم غدد بزاقي

 

           

 

پیشگیری

در صورت ابتلای قبلی به اوریون یا دریافت واکسن شما نسبت به این بیماری ایمن
می باشید. واکسن اوریون اغلب همراه با سرخک و سرخجه تجویز می گردد. که بسیار مؤثر است و بی خطرتر  از هر یک به تنهایی می باشد.

   مراقبت شخصی

زمان استراحت بهترین درمان اوریون می باشد. اما شما می توانید روش های زیر را برای کاهش درد و ناراحتی و جلوگیری از انتقال عفونت به دیگران استفاده نمائید.

-   استراحت تا برطرف شدن تب

-   قرنطینه کردن فرد بیمار

-  مصرف استامینوفن یا NSAID هایی مثل بروفن جهت کاهش علائم . بالغین همچنین می توانند از آسپرین نیز استفاده نمایند. اما مصرف آسپرین در کودکان به علت احتمال بروز سندرم « رای » یک بیماری نادر خطرناک و کشنده  ممنوع است.

-   مصرف کمپرس سرد جهت تخفیف درد غدد متورم

-  پوشیدن حفاظهای ورزشی جهت کاهش درد بیضه ها

-    عدم مصرف غذاهای ترش نظیر میوه و آب میوه های ترش که منجر به تحریک تولید بزاق می گردند.

-   مصرف فراوان مایعات

-  فعالیت بدنی کم

فرزند پسر مبتلا به اوریون را از نظر تب بالا، تورم و درد بیضه بررسی نمائید.فرزند دختر را نظر درد شکمی به علت درگیری تخمدان ها یا التهاب لوزالمعده کنترل نمائید.

وظيفه والدين

مصونيت بخشيدن به کودک از طريق واکسن هاي سرخک ، سرخجه و اوريون در پانزده ماهگي و يادآوري آن 18ماهگی  ودر صورتي که فرزندتان قبلاً به بيماري مبتلا نشده و واکسن هم نزده است ، پس از تماس با شخص بيمار نمي توانيد به او واکسن بزنيد . تا چهارده يا پانزده روز پس از تماس ، مواظب او باشيد تا پديد امدن هر نوع نشانه بيماري را دريابيد

کودک بيمار را حداقل نه روز از مدرسه و فعاليت جمعي دور نگه داريد ؛

در صورت مشاهده علائم بيماري ، براي تشخيص قطعي به پزشک مراجعه کنيد . تاريخ مراجعه و نام پزشک تشخيص دهنده را نيز يادداشت نماييد .

چنانچه کودک بيمار علائمي چون سردرد ، استفراغ ، سفتي گردن و خواب آلودگي داشت ، در کوتاهترين مدت به پزشک مراجعه کنيد .  

 

 

 واکسن سرخک-سرخچه- اوریون      (Mumps, Measles, Rubella- MMR)

ويروس ضعيف شده سرخك،سرخجه ،اوریون (به‌وسيلة پاساژهاي متوالي و مكرر)  است كه به سلول رويان انسان، عادت نموده و براي حفظ آن از آلودگي، كانامايسين و نئومايسين و همچنين مقدار كمي مادة تثبيت كننده به آن افزوده شده است.

موارد مصرف‌: اين‌ فرآورده‌ براي‌ايمن‌سازي‌ فعال‌ همزمان‌ بر عليه‌ سرخك‌،سرخجه‌ و اوريون‌ در سنين‌ 12-18 ماهگي‌ مصرف‌ مي‌شود.
مكانيسم‌ اثر: اين‌ فرآورده‌ حاوي‌ مجموعه‌اي‌ از واكسن‌هاي‌ سرخك‌، اوريون‌ وسرخجه‌ مي‌باشد.
موارد منع‌ مصرف‌: بارداري‌، حساسيت‌نسبت‌ به‌ يكي‌ از اجزاي‌ واكسن‌ ( مثل‌تخم‌مرغ‌)، بيماران‌ تحت‌ درمان‌ با داروهاي‌كاهنده‌ سيستم‌ ايمني‌، ابتلا به‌ سرطانهاي‌بدخيم‌ مغز استخوان‌ يا سيستم‌ لنفاوي‌،نقص‌ اوليه‌ يا اكتسابي‌ سيستم‌ ايمني‌، سل‌فعال‌ درمان‌ نشده‌، سابقه‌ فاميلي‌ نقص‌ژنتيكي‌ ايمني‌، بيماري‌ حاد تنفسي‌ و عفونت‌فعال‌ همراه‌ تب‌ از موارد منع‌ مصرف‌ اين‌واكسن‌ مي‌باشند.

موارد منع واكسيناسيون :‌

1-        داشتن بيماريهاي حاد تب‌دار با تب متوسط تا شديد (بالاتر از 5/38 درجه سانتيگراد)‌؛

2-      قبل از گذشت حدود يك ماه از تزريق يك واكسن ويروسي زنده ديگر (درعين حال اگر 2 واكسن، همزمان و در نقاط مختلف بدن تزريق شوند، مانعي ندارد و بديهي است رعايت فاصله بين واكسن خوراكي پوليو و واكسن تزريقي سرخك، لزومي ندارد) ؛

3-    نقص ايمني و بدخيمي‌ها ؛ بيماران‌ تحت‌ درمان‌ با داروهاي‌كاهنده‌ سيستم‌ ايمني‌، ابتلا به‌ سرطانهاي‌بدخيم‌ مغز استخوان‌ يا سيستم‌ لنفاوي‌،نقص‌ اوليه‌ يا اكتسابي‌ سيستم‌ ايمني‌، سل‌فعال‌ درمان‌ نشده‌،

4-    بارداري ؛

5-     حساسيت شديد نسبت به آنتي بيوتيك‌هاي به‌كار رفته در واكسن (مثل نئومايسين و كانامايسين).‌

عوارض واكسن :

عوارض واكسن به واكنش‌هاي موضعي و واكنش‌هاي عمومي، تقسيم‌بندي مي‌شود، بيشتر اين واكنش‌ها خفيف هستند و خودبه‌خود بهبود پيدا مي‌كنند.

 

عوارض خفيف و شايع واكسن سرخك /MMR/MR :‌

1-      عوارض موضعي (Local Reaction) شامل: درد، تورم و يا قرمزي محل تزريق كه در حدود 10%  موارد مورد انتظار است.

2-     واكنشهاي عمومي(Systemic Reaction) :

·         در 5 تا 15 درصد واكسينه شده‌ها به‌وسيلة واكسن سرخك، تب، راش و يا التهاب  ملتحمه مشاهده مي‌شود.

·         واكنش نسبت به جزء اوريون واكسن MMR، شامل تورم غدد پاروتيد و واكنش نسبت به جزء سرخجه واكسن MMR، شامل درد مفاصل و تورم غدد لنفاوي است. ورم مفاصل نيز در 1% از كودكان و 15% از بزرگسالان واكسينه شده، مشاهده مي‌شود.

 

درد مفاصل (آرترالژي): معمولاً در مفاصل محيطي كوچك به‌وجود مي‌آيد و اگر بيشتر از 10 روز باقي بماند، پايدار، و اگر كمتر از 10 روز باقي بماند، گذرا ناميده مي‌شود.

اختلال عملكرد مغزي (آنسفالوپاتي): يك كسالت عمده با شروع حاد است كه با دو علامت از علائم ذيل مشخص مي‌شود:

1-    تشنج

2-   تغييرشديد سطح هوشياري كه يك روز يا بيشتر به‌طول انجامد

3-  تغيير آشكار رفتاري كه به‌مدت يك روز يا بيشتر ادامه يابد. (اين تغيير بايد 6 تا 12 روز   بعد از واكسيناسيون سرخك يا MMR اتفاق افتاده باشد.)

توجه: تورم مغزي (آنسفاليت) ناشي از واكسن، بين روز پنجم تا پانزدهم پس از تزريق واكسن به‌وجود مي‌آيد.

 

كاهش پلاكت (ترومبوسيتوپني): كاهش تعداد پلاكت سرم به ميزان كمتر از 50.000 در ميلي‌ليتر است و مي‌تواند به كبودي يا خونريزي منجر گردد.

واكنش افزايش حساسيت (آنافيلاكسي): واكنش آلرژيك شديد و فوري (چند دقيقه تا نيم ساعت) كه از طريق بروز اختلال در سيستم گردش خون باعث تغيير سطح هوشياري، كاهش فشار خون، ضعيف بودن يا از بين رفتن نبض وانتهاهاي سرد شده و ممكن است با انقباض مجاري هوايي (برونكواسپاسم)  و يا ادم حنجره همراه باشد.

 

واكنش شبه افزايش حساسيت (واكنش آنافيلاكتوئيد): واكنش حساسيت (آلرژيك) تشديد يافته‌اي است كه در مدت 2 ساعت پس از واكسيناسيون اتفاق مي‌افتد و با يك يا چند علامت از علائم زير مشخص مي‌شود:

1-       خس‌خس سينه (ويزينگ) و يا تنگي‌نفس به‌دليل انقباض منتشر مجاري هوايي سيستم تنفسي (برونكواسپاسم)

2-     ادم حنجره (لارنگو اسپاسم)

3-   يك يا  چند علامت پوستي شامل كهير، ادم صورت، ادم سراسري (ژنراليزه).

تشنج : حركات غيرطبيعي اندام‌هاي بدن است كه از چند دقيقه تا بيش از 15 دقيقه و بدون همراهي با علائم عصبي موضعي (نورولوژيك فوكال) به‌طول مي‌انجامد و مي‌تواند همراه با تب و يا بدون تب باشد.

سنكوپ : به هم خوردن موقتي سطح هوشياري به‌دليل كاهش اكسيژن رساني به مغز  (هيپوكسي مغزي)

سندرم شوك توكسيك : اگر واكسن پس از مخلوط شدن با حلال (پس از بازسازي)^*، بيش از 6 ساعت نگهداري شود و مورد استفاده قرار گيرد، به‌دليل رشد ميكروب استافيلوكك در آن، مي‌تواند پس از تزريق، موجب سندرم شوك توكسيك گردد. از مشخصات اين سندرم، شروع ناگهاني تب، استفراغ و اسهال در مدت چند ساعت پس از ايمنسازي است و در صورت عدم درمان، ظرف مدت  24 تا 48 ساعت، مي‌تواند منجر به مرگ گردد. 

* (واكسنهايي كه نياز به بازسازي دارند مانند: BCG، MMR، مننژيت)

مقدار مصرف‌: نيم‌ ميلي‌ليتر از واكسن‌ترجيحا در سن‌ 12 و18ماهگي‌ و از راه‌زيرجلدي‌ و در سطح‌ بيروني‌ بازو تزريق‌مي‌شود. مقدار مصرف‌ براي‌ تمام‌ سنين‌يكسان‌ است‌.

    اين‌ فرآورده‌ از راه‌ داخل‌وريدي‌ نبايد تزريق‌ شود. يك‌ تزريق‌ مجدد MMRيا سرخك‌ به‌ تنهائي‌ نيز توصيه‌ شده‌است‌.

 

 

موضوعات مرتبط: پزشكي ، پرستاري ، پیشگیری و مبارزه با بیماریها ، اپیدمیولوژی ، آمار زیستی ، واکسیناسیون ، اطلاعات بیماریها ، بیماری های واگیر